Sắp tới sẽ lại là những kỳ thi. Từ những kỳ thi quen thuộc giữa kỳ, cuối kỳ, đến những bài thuyết trình, từ những chứng chỉ ngôn ngữ đến học thuật, từ những buổi phỏng vấn thông thường đến phỏng vấn chuyên môn,... Quá nhiều thứ để làm, quá nhiều điều để nghĩ. Nhiều khi lại thấy mình tham lam, toàn làm những việc chẳng ai bắt ép cả. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, được học và được thi cũng là một điều hạnh phúc.
Chiều nay lại ol một chút, lục lọi đống blog entries xưa cũ của "ai đó" để đọc lại. Tự nhiên tìm được bài "Kỳ thi", bài viết mà cách đây một năm cũng như bây giờ đều mang đến cho tôi nhiều cảm xúc.
KỲ THI - From Hernando's blog
Buổi hỏi thi bắt đầu lúc 11h.
Người sinh viên cảm thấy khá thoải mái và tự tin. Cậu không cần một cái hít sâu nào khi bước vào phòng giáo sư của mình. Dù sao, đây là năm học cuối cùng và cậu cũng đã trải qua nhiều kì thi như vậy. Cậu đã khám bệnh nhân kĩ càng, nắm thông tin đầy đủ, ôn lại lý thuyết,… Hơn nữa, cậu biết khá rõ người thày sẽ hỏi thi mình hôm nay. Trong một khoa nhỏ chỉ có gần 50 giường bệnh, với hai giảng viên của trường, mọi sinh viên đều quen với tư duy lâm sàng và cách đặt vấn đề của giảng viên chính – bác sĩ phó khoa.
Hai thày trò ngồi đối diện qua một cái bàn rộng, bề bộn sách vở, những quyển MIMS, những tạp chí chuyên ngành, mấy tập tài liệu, vài ba tặng phẩm của các hãng Dược. “Một buổi trò chuyện lâm sàng thì đúng hơn” - cậu sinh viên thấy dễ chịu với suy nghĩ đó.
- "Em hãy đọc bệnh án về bệnh nhân của mình!" - Vị giáo sư 60 tuổi vẫn ưa gọi sinh viên là "em", thay cho "cô cậu", hay "anh chị".
Thế là người sinh viên Y6, theo thói quen từ năm thứ ba, bắt đầu tóm tắt bệnh án bằng cách trình bày những suy nghĩ đã được sắp xếp ngăn nắp trong óc từ trước. Giáo viên hỏi thi thường ít chú ý đến câu chữ rườm rà hay những chuyện hành chính, bệnh sử ngoài lề. Vì vậy tốt nhất nên chọn lọc nói ra thứ cần nói nhất, trong một khoảng thời gian ngắn nhất. Đó cũng là cách chứng tỏ mình nắm vững bệnh nhân.
- Không, tôi yêu cầu em đọc bệnh án của mình, Không phải tóm tắt, không phải là nói!
“Ah vâng ạ!” - ("Thật không ngờ hôm nay thày lại tỉ mỉ thế này") - cậu sinh viên bắt đầu nhìn vào giấy và đọc, từ tên tuổi, địa chỉ của đứa trẻ cho đến lý do vào viện, bệnh sử,... Đây là một bệnh án không được chăm chút cẩn thận về câu chữ, và kể cũng tệ khi phải đọc chính xác từng từ mình đã viết ra giấy. Rất may, phần bệnh sử khá ổn và đầy đủ.
Giáo sư ngồi nghe, yên lặng, kiên nhẫn. Không, chính xác là cậu chỉ đoán như thế. Cậu đọc mà không ngước mắt lên.
…
Người sinh viên đã đọc xong bệnh án của mình, từ dòng đầu tiên cho tới dòng cuối cùng.
“Chắc hẳn thày phải cảm thấy rất buồn tẻ. Dù sao, ngành Y đòi hỏi sự chính xác hơn là sáng tạo!”. Cậu nghĩ vậy và bắt đầu hình dung những câu hỏi sắp đến.
Bệnh nhi là một trẻ nữ 7 tuổi, có tiền sử hen phế quản. Bây giờ là tháng 10, thời điểm giao mùa khi thời tiết thay đổi là hoàn cảnh thuận lợi để bệnh bùng phát thành đợt cấp. Ban đầu chỉ cảm lạnh nhẹ, sau vài ngày người bệnh xuất hiện các cơn khó thở, cò cử kéo dài và buộc phải nhập viện. Case này quá điển hình nên thày sẽ không đi sâu vào phần chẩn đoán, mà có thể hỏi về bệnh học hoặc tiên lượng. Hen là một bệnh mạn tính thường gặp ở cộng đồng vì thế chiến lược chăm sóc bệnh nhân lâu dài rất quan trọng.
Vị giáo sư nhíu mày. Một phút im lặng…
- Tại sao em nói trẻ bị hen?
- Thưa thày, dựa trên tiền sử, hoàn cảnh khởi phát, trẻ có cơn hen điển hình
- Thế nào là một cơn hen điển hình?
Người sinh viên lướt qua trong óc mọi thứ cậu biết về căn bệnh này. Cậu nhớ rõ sách Triệu chứng Nội khoa viết gì, sách Nhi khoa viết gì, Harrison viết gì, cậu nhớ cả chẩn đoán phân biệt “cơn hen” và “cơn hen tim”, vv … Có nhiều cách để lập luận cho chẩn đoán vừa rồi của mình, tuy nhiên nếu thày đã hỏi về lâm sàng thì sẽ chỉ có lâm sàng thôi.
Và cậu đọc ra tất cả mớ lý thuyết lâm sàng đó…
- Thế nào là “khó thở ra”?
- Thưa thày, là khó thở trong thì thở ra, khác với khó thở trong thì hít vào, như hội chứng xâm nhập
- Không, em trả lời như thế chưa được!
- …
Người sinh viên muốn nói rằng cậu không hiểu câu hỏi lắm.
- Em đã chứng kiến bệnh nhân hen nào chưa?
- Thưa thầy, rồi ạ
- Vậy em hãy mô tả cơn khó thở của bệnh nhân
Biết nói thế nào nhỉ? Cậu nhớ đến những bệnh nhân hen mà mình đã gặp. Một ông già 70 tuổi được người nhà dìu lên khoa Dị Ứng để thở khí dung, một thanh niên 20 tuổi xanh xao, gày gò với hai phổi đầy “rale rít”, và cả những bệnh nhân ở khoa Nhi này nữa… Mỗi sinh viên Y năm cuối đều đã “gần gũi” với bệnh hen phế quản ít nhất 4 lần trong quá trình luân khoa. Và nếu không lười quá, ai cũng có thể nhắm mắt đọc như vẹt những dòng trong sách, rằng cơn khó thở xuất hiện nửa đêm về sáng, rằng nó kéo dài 5-15 phút, rằng bệnh nhân vật vã, “bám vào thành giường để thở”, trong cơn nghe thấy tiếng “cò cử”, khi hết cơn sẽ khạc nhiều đờm trắng,…
Nhưng để tả lại một cơn khó thở của bệnh nhân thì…
- Bệnh nhân khó thở như thế nào?
Điều tệ nhất trong những buổi thi lâm sàng là lúc sa chân vào một vũng lầy nào đó. Sự tự tin bỗng biến mất, và những câu trả lời ấp úng quanh co sẽ chỉ làm lộ ra mảng kiến thức thủng lỗ chỗ…
Dù sao, vẫn phải tiến về phía trước. Điểm 6 sẽ là dấu chấm hết cho tất cả. Người sinh viên năm cuối cố gắng diễn đạt một cách tốt nhất những hình ảnh hiện lại trong tiềm thức.
- Không, em mô tả chưa đúng. Quá lý thuyết.
- …
- Em vừa nhắc đến hội chứng xâm nhập, vậy trong hội chứng xâm nhập bệnh nhân khó thở như thế nào?
- … (“Không, không thể nói đơn giản: bệnh nhân khó thở trong thì hít vào”)
- …
Rõ ràng vị giáo sư không có ý “bắt chẹt” cậu. Vấn đề là có một điểm nào đó rất “thiết yếu” mà cậu chưa “nhìn thấy”… Đôi khi như thế, bạn tưởng rằng bạn nắm vững mọi thứ, đột nhiên có một câu hỏi xuất hiện và bạn nhận ra mình gần như chưa biết gì cả…
Thời giờ trôi qua chậm chạp. Người sinh viên quyết định chờ thêm chút ít, rồi sẽ xin giáo sư một câu hỏi khác. Cậu đã chuẩn bị trước nhiều câu hỏi phụ như thế, ngay từ lúc ngồi viết bệnh án ở căng-tin khu nhà Việt-Nhật, khi ôn lướt lại một lượt sách giáo khoa. Nếu may mắn, cậu sẽ được trao thêm cơ hội.
- Khi người bệnh khó thở ra, tư thế của họ rất điển hình. Họ phải chống tay xuống giường, hoặc gồng mình để thở. Vai họ nhô lên, và khoang liên sườn giãn rộng. Khác với khó thở vào, bệnh nhân phải rướn mình lên để cố gắng hít vào…
Đó là câu trả lời.
Người sinh viên muốn nói với thày giáo rằng cậu đã gặp các cảnh tượng ấy, nhưng chúng lướt qua quá nhanh. Theo một cách nào đó, chúng không ghi dấu đậm nét bằng những lần truy cập vào emedicine để tìm thông tin về “asthma”.
- Điểm chác với tôi không quan trọng. Điều tôi đòi hỏi là các em phải gắn bó với lâm sàng nhiều hơn nữa, phải lưu ý từng chi tiết nhỏ nhặt nhất…
- Vâng, thưa thày
- Tôi biết em là một sinh viên giỏi và chăm chỉ lâm sàng, tuy nhiên có lẽ em vẫn chưa đủ chăm.
- …
- Thật buồn vì sinh viên giỏi ngày nay lại không giỏi bằng sinh viên giỏi của hồi trước
Câu nói cuối cùng còn hơn cả một lời trách mắng. Đúng là điểm chác hoàn toàn không quan trọng. Không có gì quan trọng nữa cả… kể cả những câu hỏi phụ.
…
Hôm ấy, sau 30 phút hỏi thi, thày giáo cho cậu điểm 9.
* * *
Đã hai năm kể từ buổi thi lâm sàng hôm đó.
Thi là một cách tốt để học. Và có nhiều bài học thỉnh thoảng cần được ôn lại, để tương lai bớt đi những vấp váp, sai lầm…
